مجموعه شعر ابراهیم در آتش

شبانه

در نیست
          راه نیست
                 شب نیست
                         ماه نیست 
نه روز و
         نه آفتاب،
ما
  بیرونِ زمان
              ایستاده‌ایم
با دشنه‌ی تلخی
              در گُرده‌هایِمان.

هیچ‌کس
          با هیچ‌کس
                      سخن نمی‌گوید
که خاموشی
               به هزار زبان
                             در سخن است.

در مردگانِ خویش
                     نظر می‌بندیم
                                     با طرحِ خنده‌یی،
و نوبتِ خود را انتظار می‌کشیم
بی‌هیچ
       خنده‌یی!

بازگشت

۱۵ فروردینِ ۱۳۵۱

 

شبانه

اگر که بیهده زیباست شب
                برای چه زیباست
                                  شب
برای که زیباست؟ ــ

شب و
       رودِ بی‌انحنای ستارگان
                          که سرد می‌گذرد.

و سوگوارانِ درازگیسو
                         بر دو جانبِ رود
یادآوردِ کدام خاطره را
با قصیده‌ی نفس‌گیرِ غوکان
                               تعزیتی می‌کنند
به هنگامی که هر سپیده
به صدای هم‌آوازِ دوازده گلوله
سوراخ
        می‌شود؟

اگر که بیهده زیباست شب
            برای که زیباست شب
برای چه زیباست؟

بازگشت

۲۶ اسفندِ ۱۳۵۰

 

نشانه

شغالی
        گَر
ماهِ بلند را دشنام گفت ــ

پیرانِشان مگر
نجات از بیماری را
تجویزی اینچنین فرموده بودند.

 

فرزانه در خیالِ خودی
                                 اما
آن‌که به تُندر
پارس می‌کند؛
گمان مدار که به قانونِ بوعلی
                                             حتا
جنون را
نشانی از این آشکاره‌تر
به دست کرده باشند.

بازگشت

۱۳۵۲

 

بر خاستن

چرا شبگیر می‌گرید؟

من این را پرسیده‌ام
من این را می‌پرسم.

عفونتت از صبری‌ست
که پیشه کرده‌ای
به هاویه‌ی وَهن.

 

تو ایوبی
که از این پیش اگر
                      به پای
                             برخاسته بودی
خضروارت
          به هر قدم
سبزینه‌ی چمنی
                    به خاک
                            می‌گسترد،
و بادِ دامانت
              تندبادی
تا نظمِ کاغذینِ گُل‌بوته‌های خار
                                      بروبد.

من این را گفته‌ام
همیشه
همیشه من این را می‌گویم.

بازگشت

۲۵ تیرِ ۱۳۵۱

 

در میدان
 

آنچه به دید می‌آید و
آنچه به دیده می‌گذرد.

آنجا که سپاهیان
                    مشقِ قتال می‌کنند
گستره‌ی چمنی می‌تواند باشد،
و کودکان
          رنگین‌کمانی
رقصنده و
           پُرفریاد.

اما آن
که در برابرِ فرمانِ واپسین
                              لبخند می‌گشاید،
تنها
می‌تواند
         لبخندی باشد
در برابرِ «آتش!»

 

۱۳۵۲

*****
شبانه

مردی چنگ در آسمان افکند،
هنگامی که خونش فریاد و
دهانش بسته بود.

خنجی خونین
بر چهره‌ی ناباورِ آبی! ــ

عاشقان
چنینند.

کنارِ شب
خیمه برافراز،
اما چون ماه برآید
شمشیر
          از نیام
                 برآر
و در کنارت
بگذار.

بازگشت

۱۳۵۲

 

تابستان

پردگیانِ باغ
از پسِ معجر
عابرِ خسته را
به آستینِ سبز
بوسه‌یی می‌فرستند.

بر گُرده‌ی باد
گَرده‌ی بویی دیگر است.

درختِ تناور
             امسال
چه میوه خواهد داد
تا پرندگان را
به قفس
نیاز
نماند؟

بازگشت

۲۵ تیرِ ۱۳۵۱
 

شبانه

کلیدِ بزرگِ نقره
در آبگیرِ سرد
              شکسته‌ست.

دروازه‌ی تاریک
بسته‌ست.

«ــ مسافرِ تنها !
    با آتشِ حقیرت
                    در سایه‌سارِ بید
    چشم‌انتظارِ کدام
                        سپیده‌دمی؟»

هلالِ روشن
در آبگیرِ سرد
              شکسته‌ست
و دروازه‌ی نقره‌کوب
با هفت قفلِ جادو
بسته‌ست.

بازگشت

۱۳۴۹

 

شبانه

 

مرا
  تو
بی‌سببی
           نیستی.

به‌راستی
صلتِ کدام قصیده‌ای
                       ای غزل؟
ستاره‌بارانِ جوابِ کدام سلامی
                                     به آفتاب
از دریچه‌ی تاریک؟

کلام از نگاهِ تو شکل می‌بندد.
خوشا نظربازیا که تو آغاز می‌کنی!

پسِ پُشتِ مردمکانت
فریادِ کدام زندانی‌ست
                          که آزادی را
به لبانِ برآماسیده
                     گُلِ سرخی پرتاب می‌کند؟ ــ
ورنه
    این ستاره‌بازی
حاشا
      چیزی بدهکارِ آفتاب نیست.

نگاه از صدای تو ایمن می‌شود.
چه مؤمنانه نامِ مرا آواز می‌کنی!

و دلت
کبوترِ آشتی‌ست،
در خون تپیده
به بامِ تلخ.

با این همه
چه بالا
چه بلند
پرواز می‌کنی!

بازگشت

فروردینِ ۱۳۵۱


تعویذ

 

به چرک می‌نشیند
                      خنده
به نوارِ زخم‌بندی‌اش ار
                          ببندی.

رهایش کن
رهایش کن
             اگر چند
قیلوله‌ی دیو
              آشفته می‌شود.

چمن است این
چمن است
با لکه‌های آتش‌خونِ گُل
بگو چمن است این، تیماجِ سبزِ میرِ غضب نیست
حتا اگر
       دیری‌ست
                  تا بهار
بر این مَسلخ
برنگذشته باشد.

تا خنده‌ی مجروحت به چرک اندر ننشیند
رهایش کن
چون ما
        رهایش کن!

بازگشت

۲۶ تیرِ ۱۳۵۱
 

سرودِ ابراهیم در آتش

در اعدامِ مهدی رضایی در میدانِ تیرِ چیتگر

در آوارِ خونینِ گرگ‌ومیش
دیگرگونه مردی آنک،
که خاک را سبز می‌خواست
و عشق را شایسته‌ی زیباترینِ زنان

که این‌اش
           به نظر
هدیّتی نه چنان کم‌بها بود
که خاک و سنگ را بشاید.

چه مردی! چه مردی!
                         که می‌گفت
قلب را شایسته‌تر آن
که به هفت شمشیرِ عشق
                                 در خون نشیند
و گلو را بایسته‌تر آن
که زیباترینِ نام‌ها را
                       بگوید.
و شیرآهن‌کوه مردی از اینگونه عاشق
میدانِ خونینِ سرنوشت
به پاشنه‌ی آشیل
                       درنوشت.ــ
رویینه‌تنی
           که رازِ مرگش
اندوهِ عشق و
غمِ تنهایی بود.

«ــ آه، اسفندیارِ مغموم!
    تو را آن به که چشم
    فروپوشیده باشی!»

«ــ آیا نه
          یکی نه
                  بسنده بود
    که سرنوشتِ مرا بسازد؟

    من
    تنها فریاد زدم
                     نه!

    من از
          فرورفتن
                   تن زدم.

    صدایی بودم من
    ــ شکلی میانِ اشکال ــ،
    و معنایی یافتم.

    من بودم
    و شدم،
    نه زانگونه که غنچه‌یی
                              گُلی
    یا ریشه‌یی
                 که جوانه‌یی
    یا یکی دانه
                 که جنگلی ــ
    راست بدانگونه
    که عامی‌مردی
                     شهیدی؛
    تا آسمان بر او نماز بَرَد.

    من بی‌نوا بند‌گکی سربراه
                                   نبودم
    و راهِ بهشتِ مینوی من
    بُز روِ طوع و خاکساری
                              نبود:
    مرا دیگرگونه خدایی می‌بایست
    شایسته‌ی آفرینه‌یی
    که نواله‌ی ناگزیر را
                           گردن
                                کج نمی‌کند.

    و خدایی
    دیگرگونه
    آفریدم».

دریغا شیرآهن‌کوه مردا
                           که تو بودی،
و کوهوار
پیش از آن که به خاک افتی
نستوه و استوار
                  مُرده بودی.

اما نه خدا و نه شیطان ــ
سرنوشتِ تو را
                  بُتی رقم زد
که دیگران
           می‌پرستیدند.
بُتی که
        دیگران‌اش
                   می‌پرستیدند.

بازگشت

۱۳۵۲

 

غریبانه
 

دیری‌ست تا سوزِ غریبِ مهاجم
                                     پا سست کرده است،

و اکنون
یالِ بلند یابویی تنها
که در خلنگزارِ تیره
                     به فریادِ مرغی تنها
                                            گوش می‌جُنباند
جز از نسیمِ مهربانِ ولایت
آشفته نمی‌شود.

من این را می‌دانم، برادران!
من این را می‌بینم
هر چند
        میانِ من و خلنگزارانِ خاموش
                                            اکنون
بناهای آسمان‌سای است و
درّه‌های غریو
که گیاه و پرنده
                  در آن
رویش و پروازِ حسرت است.

بر آسمان
           اما
سرودی بلند می‌گذرد
با دنباله‌ی طنین‌اش، برادران!
من این‌جا پا سفت کرده‌ام که همین را بگویم
                                                      اگر چند
دور از آن جای که می‌باید باشم
زندانیِ سرکشِ جانِ خویشم و
                                     بی من
                                             آفتاب
بر شالیزارانِ دره‌ی زیراب
غریب و دلشکسته می‌گذرد.

بر آسمان سرودی بلند می‌گذرد
با دنباله‌ی طنین‌اش، برادران!
من این‌جا مانده‌ام از اصلِ خود به دور
                                            که همین را بگویم؛
و بدین رسالت
                دیری‌ست
تا مرگ را
          فریفته‌ام.

بر آسمان
سرودی بلند می‌گذرد.

بازگشت

۳۱ شهریورِ ۱۳۵۱
 

ترانه تاریک

بر زمینه‌ی سُربی‌ صبح
سوار
     خاموش ایستاده است

و یالِ بلندِ اسبش در باد
                             پریشان می‌شود.

خدایا خدایا
سواران نباید ایستاده باشند
هنگامی که
حادثه اخطار می‌شود.

کنارِ پرچینِ سوخته
دختر
     خاموش ایستاده است
و دامنِ نازکش در باد
                         تکان می‌خورد.

خدایا خدایا
دختران نباید خاموش بمانند
هنگامی که مردان
نومید و خسته
                 پیر می‌شوند.

بازگشت

۱۳۵۲
 

واپسين تير ترکش آنچنان که می‌گويند
 

من کلامِ آخرین را
                    بر زبان جاری کردم
همچون خونِ بی‌منطقِ قربانی
                                   بر مذبح

یا همچون خونِ سیاوش
                              (خونِ هر روزِ آفتابی که هنوز برنیامده است
                              که هنوز دیری به طلوع‌اش مانده است
                              یا که خود هرگز برنیاید).

همچون تعهدی جوشان
کلامِ آخرین را
                بر زبان
                       جاری کردم
و ایستادم
تا طنین‌اش
             با باد
پرت‌افتاده‌ترین قلعه‌ی خاک را
                                   بگشاید.

اسمِ اعظم
             (آنچنان
             که حافظ گفت)
و کلامِ آخر
            (آنچنان
            که من می‌گویم).

همچون واپسین نفسِ بره‌یی معصوم
بر سنگِ بی‌عطوفتِ قربانگاه جاری شد

و بوی خون
بی‌قرار
در باد
گذشت.

بازگشت

۲۰ مهرِ ۱۳۵۱
 

بر سرمای درون
 

همه
    لرزشِ دست و دلم
                           از آن بود
که عشق
           پناهی گردد،

پروازی نه
گریزگاهی گردد.

آی عشق آی عشق
چهره‌ی آبی‌ات پیدا نیست.

و خنکای مرهمی
                    بر شعله‌ی زخمی
نه شورِ شعله
بر سرمای درون.

آی عشق آی عشق
چهره‌ی سُرخ‌ات پیدا نیست.

غبارِ تیره‌ی تسکینی
                       بر حضورِ وَهن
و دنجِ رهایی
              بر گریزِ حضور،
سیاهی
         بر آرامشِ آبی
و سبزه‌ی برگچه
                  بر ارغوان

آی عشق آی عشق
رنگِ آشنایت
پیدا نیست.

بازگشت

۱۳۵۱

از این گونه مردن…

می‌خواهم خوابِ اقاقیاها را بمیرم.

خیال‌گونه
در نسیمی کوتاه
                    که به تردید می‌گذرد

خوابِ اقاقیاها را
بمیرم.

می‌خواهم نفسِ سنگینِ اطلسی‌ها را پرواز گیرم.

در باغچه‌های تابستان،
خیس و گرم
              به نخستین ساعاتِ عصر
نفسِ اطلسی‌ها را
پرواز گیرم.

حتا اگر
        زنبقِ کبودِ کارد
بر سینه‌ام
گُل دهد ــ
می‌خواهم خوابِ اقاقیاها را بمیرم در آخرین فرصتِ گُل،
و عبورِ سنگینِ اطلسی‌ها باشم
بر تالارِ ارسی
به ساعتِ هفتِ عصر.

بازگشت

۱۸ آذرِ ۱۳۵۱

 

 

محاق

به گوهر مراد

به نوکردنِ ماه
                بر بام شدم
با عقیق و سبزه و آینه.

داسی سرد بر آسمان گذشت
که پروازِ کبوتر ممنوع است.

صنوبرها به نجوا چیزی گفتند
و گزمگان به هیاهو شمشیر در پرندگان نهادند.

ماه
برنیامد.

بازگشت

۹ آبانِ ۱۳۵۱
 

در آمیختن

مجال
بی‌رحمانه اندک بود و
واقعه
     سخت
            نامنتظر.

از بهار
      حظِّ تماشایی نچشیدیم،
که قفس
          باغ را پژمرده می‌کند.

از آفتاب و نفس
چنان بریده خواهم شد
که لب از بوسه‌ی ناسیراب.
برهنه
بگو برهنه به خاکم کنند
سراپا برهنه
بدانگونه که عشق را نماز می‌بریم، ــ
که بی‌شایبه‌ی حجابی
با خاک
عاشقانه
         درآمیختن می‌خواهم.

بازگشت

دی‌ماه ۱۳۵۱

 

اشارتی

به ایران درودی

پیش از تو
           صورتگران
                     بسیار
از آمیزه‌ی برگ‌ها
                    آهوان برآوردند؛

یا در خطوطِ کوهپایه‌یی
                          رمه‌یی
که شبان‌اش در کج و کوجِ ابر و ستیغِ کوه
                                                  نهان است؛
یا به سیری و سادگی
در جنگلِ پُرنگارِ مه‌آلود
گوزنی را گرسنه
که ماغ می‌کشد.
تو خطوطِ شباهت را تصویر کن:
آه و آهن و آهکِ زنده
دود و دروغ و درد را. ــ
که خاموشی
               تقوای ما نیست.

سکوتِ آب
می‌تواند خشکی باشد و فریادِ عطش؛
سکوتِ گندم
می‌تواند گرسنگی باشد و غریوِ پیروزمندِ قحط؛
همچنان که سکوتِ آفتاب
                              ظلمات است ــ
اما سکوتِ آدمی فقدانِ جهان و خداست:
غریو را
تصویر کن!

عصرِ مرا
در منحنی‌ تازیانه به نیش‌خطِ رنج؛
همسایه‌ی مرا
بیگانه با امید و خدا؛
و حرمتِ ما را
که به دینار و درم برکشیده‌اند و فروخته.

تمامی‌ِ الفاظِ جهان را در اختیار داشتیم و
آن نگفتیم
           که به کار آید
چرا که تنها یک سخن
                          یک سخن در میانه نبود:
ــ آزادی!

ما نگفتیم
تو تصویرش کن!

بازگشت

۱۴ اسفندِ ۱۳۵۱

 

مجال

جوجه‌یی در آشیانه
گُلی در جزیره
ستاره‌یی در کهکشان.

با پیشانی بلندت به جِرمی اندیشیدی
که در پوسته می‌رُست
تا باغچه را
            به نغمه
                    سرشار کند
همچنان که عصاره‌ی خاک
از دهلیزِ ساقه می‌گذشت
تا چشم‌اندازِ تابستانه را
                            به رنگی دیگر
                                            بیاراید
بر جزیره‌یی که می‌گذرد
با گردشِ تپنده‌ی روزان و شبان
از برابرِ خورشیدی
                    که در خود
                                می‌سوزد.

تو میلاد را
           دیگربار
در نظامِ قوانینش دوره می‌کنی،
و موریانه‌ی تاریک
تپش‌های زمانت را
می‌شمارد.

بازگشت

۹ آبانِ ۱۳۵۱

 

ميلاد آن که عاشقانه بر خاک مُرد

در شهادتِ احمد زِیبَرُم در پس‌کوچه‌های نازی‌آباد

       ۱

نگاه کن چه فروتنانه بر خاک می‌گستَرَد
آن که نهالِ نازکِ دستانش
از عشق
         خداست

و پیشِ عصیانش
بالای جهنم
             پست است.

آن کو به یکی «آری» می‌میرد
نه به زخمِ صد خنجر،
و مرگش در نمی‌رسد
مگر آن که از تبِ وهن
                         دق کند.

قلعه‌یی عظیم
که طلسمِ دروازه‌اش
کلامِ کوچکِ دوستی‌ست.

       ۲

انکارِ عشق را
                چنین که به سرسختی پا سفت کرده‌ای
دشنه‌یی مگر
                به آستین‌اندر
                               نهان کرده باشی. ــ
که عاشق
           اعتراف را چنان به فریاد آمد
که وجودش همه
بانگی شد.

       ۳

نگاه کن
چه فروتنانه بر درگاهِ نجابت به خاک می‌شکند
رخساره‌یی که توفان‌اش
                             مسخ نیارست کرد.

چه فروتنانه بر آستانه‌ی تو به خاک می‌افتد
آن که در کمرگاهِ دریا
دست حلقه توانست کرد.

نگاه کن
چه بزرگوارانه در پای تو سر نهاد
آن که مرگش میلادِ پُرهیاهای هزار شهزاده بود.

نگاه کن!

بازگشت

۱۳۵۲