مجموعه شعر: آیدا،‌ درخت، خنجر و خاطره

شبانه (مرگ را دیده‌ام من…)

 

 

مرگ را دیده‌ام من.

در دیداری غمناک، من مرگ را به دست
سوده‌ام.

من مرگ را زیسته‌ام
با آوازی غمناک
غمناک
و به عمری سخت دراز و سخت فرساینده.

آه، بگذاریدم! بگذاریدم!
اگر مرگ
همه آن لحظه‌ی آشناست که ساعتِ سُرخ
از تپش بازمانَد.
و شمعی ــ که به رهگذارِ باد ــ
میانِ نبودن و بودن
درنگی نمی‌کند،
خوشا آن دَم که زن‌وار
با شادترین نیازِ تنم به آغوش‌اش کشم
تا قلب
به کاهلی از کار
باز مانَد.
و نگاهِ چشم
به خالی‌های جاودانه
بر دوخته
و تن
عاطل!

دردا
دردا که مرگ
نه مُردنِ شمع و
نه بازماندنِ ساعت است،
نه استراحتِ آغوشِ زنی
که در رجعتِ جاودانه
بازش یابی،
نه لیموی پُر آبی که می‌مَکی
تا آنچه به دورافکندنی‌ست
تفاله‌یی بیش
نباشد:

تجربه‌یی‌ست
غم‌انگیز
غم‌انگیز
به سال‌ها و به سال‌ها و به سال‌ها…
وقتی که گِرداگِردِ تو را مردگانی زیبا فراگرفته‌اند
یا محتضرانی آشنا
که تو را بدیشان بسته‌اند
با زنجیرهای رسمیِ شناسنامه‌ها
و اوراقِ هویت
و کاغذهایی
که از بسیاریِ تمبرها و مُهرها
و مرکّبی که به خوردِشان رفته است
سنگین شده است ــ

وقتی که به پیرامنِ تو
چانه‌ها
دمی از جنبش بازنمی‌مانَد
بی آنکه از تمامیِ صداها
یک صدا
آشنای تو باشد، ــ

وقتی که دردها
از حسادت‌های حقیر
برنمی‌گذرد
و پرسش‌ها همه
در محورِ روده‌هاست…

آری، مرگ
انتظاری خوف‌انگیز است؛
انتظاری
که بی‌رحمانه به طول می‌انجامد.
مسخی‌ست دردناک
که مسیح را
شمشیر به کف می‌گذارد
در کوچه‌های شایعه
تا به دفاع از عصمتِ مادرِ خویش
برخیزد،
و بودا را
با فریادهای شوق و شورِ هلهله‌ها
تا به لباسِ مقدسِ سربازی درآید،
یا دیوژن را
با یقه‌ی شکسته و کفشِ برقی،
تا مجلس را به قدومِ خویش مزین کند
در ضیافتِ شامِ اسکندر.

من مرگ را زیسته‌ام
با آوازی غمناک
غمناک
و به عمری سخت دراز و سخت فرساینده.

بازگشت

شبانه (اندکی بدی در نهادِ تو…)

اندکی بدی در نهادِ تو
اندکی بدی در نهادِ من
اندکی بدی در نهادِ ما … ــ

و لعنت جاودانه بر تبارِ انسان فرود می‌آید.

آبریزی کوچک به هر سراچه ــ هرچند که خلوتگاهِ عشقی باشد ــ
شهر را
         از برای آن که به گنداب در نشیند
                                                    کفایت است.

بازگشت

شبانه (ما شکیبا بودیم…)


ما شکیبا بودیم.
و این است آن کلامی که ما را به تمامی 
                                                  وصف می‌تواند کرد…

ما شکیبا بودیم.
به شکیباییِ بشکه‌یی بر گذرگاهه نهاده؛
که نظاره می‌کند با سکوتی دردانگیز
خالی شدنِ سطل‌های زباله را در انباره‌ی خویش
و انباشته شدن را
از انگیزه‌های مبتذلِ شادیِ گربگان و سگانِ بی‌صاحبِ کوی،
و پوزه‌ی رهگذران را
که چون از کنارش می‌گذرند
                                   به شتاب
در دستمال‌هایی از درون و برونِ بشکه پلشت‌تر
پنهان می‌شود.

ای محتضران
               که امیدی وقیح
                                 خون به رگ‌هاتان می‌گردانَد!
من از زوال سخن نمی‌گویم
[یا خود از شما ــ که فتحِ زوالید
و وحشت‌های قرنی چنین آلوده‌ی نامرادی و نامردمی را
آنگونه که به دنبال می‌کشید
که ماده سگی 
بوی تندِ ماچگی‌اش را.] ــ
من از آن امیدِ بیهوده سخن می‌گویم
که مرگِ نجات‌بخشِ شما را
                                  به امروز و فردا می‌افکنَد:
« ــ مسافری که به انتظار و امیدش نشسته‌اید 
     از کجا که هم از نیمه‌ی راه
     باز نگشته باشد؟»

 

شبانه (دریغا انسان…)

دریغا انسان
               که با دردِ قرونَش خو کرده بود؛
                                                     دریغا!

این نمی‌دانستیم و
                        دوشادوش
در کوچه‌های پُر نَفَسِ رزم
فریاد می‌زدیم.

خدایان از میانه برخاسته بودند و، دیگر
نامِ انسان بود
دستمایه‌ی افسونی که زیباترینِ پهلوانان را
به عُریان کردنِ خونِ خویش 
                                 انگیزه بود.

دریغا انسان که با دردِ قرونَش خو کرده بود!

با لرزشی هیجانی
چونان کبوتری که جُفتَش را آواز می‌دهد
نامِ انسان را فریاد می‌کردیم
و شکفته می‌شدیم
چنان چون آفتابگردانی 
                            که آفتاب را
با دهانِ شکفتن
                    فریاد می‌کند.

اما انسان، ای دریغ
که با دردِ قرونَش 
                     خو کرده بود.

پا در زنجیر و برهنه تن
تلاشِ ما را به گونه‌یی می‌نگریست
که عاقلی 
             به گروهی مجانین
که در برهنه شادمانیِ خویش 
بی‌خبرانه های‌وهویی می‌کنند.

در نبردی که انجامِ محتومش را آغازی آنچنان مشکوک می‌بایست بود،
ما را که بجز عُریانیِ روحِ خویش سپری نمی‌داشتیم
به سرانگشت با دشمن می‌نمود
تا پیکان‌های خشمش
فریادِ دردِ ما را
                  چونان دُمَلی چرکین بشکافد.

وه که جهنم نیز
چندان که پایِ فریب در میانه باشد
زمزمه‌اش
            ناخوشایندتر از زمزمه‌ی بهشت 
                                                   نیست.

می‌پنداشتیم که سپیده‌دمی رنگین
ــ چنان که به سنگفرشِ شب از پای درآییم ــ
با بوسه‌یی
              بر خونِ امیدوارِ ما بخواهد شکفت.

و یاران، یکایک از پا درآمدند
[چرا که انسان
 ای دریغ، که به دردِ قرونَش خو کرده بود] و نامِ ایشان از خاطره‌ها برفت
ــ شاید مگر به گوشه‌ی دفتری [پاره‌ای بر این عقیده‌اند] ــ
چرا که انسان، ای دریغ
به دردِ قرونَش خو کرده بود.

در ظلماتی که شیطان و خدا جلوه‌ی یکسان دارند
دیگر آن فریادِ عبث را مکرر نمی‌کنم.
مسلک‌ها به جز بهانه‌ی دعوایی نیست
بر سرِ کرسیِ اقتداری،
و انسان
دریغا که به دردِ قرونَش خو کرده است.

ای یار، نگاهِ تو سپیده‌دمی دیگر است
تابان‌تر از سپیده‌دمی که در رؤیای من بود.
سپیده‌دمی که با مرثیه‌ی یارانِ من
                                            در خونِ من بخشکید
و در ظلماتِ حقیقت فرو شُد.

زمینِ خدا هموار است و 
                               عشق
بی‌فراز و نشیب،
چرا که جهنمِ موعود
آغاز گشته است.

نخستین بوسه‌های ما، بگذار
                                     یادبودِ آن بوسه‌ها باد
                                                                که یاران
با دهانِ سُرخِ زخم‌های خویش
بر زمینِ ناسپاس نهادند.

عشقِ تو مرا تسلا می‌دهد.
                                   نیز وحشتی
از آنکه این رَمه آن ارج نمی‌داشت که من
تو را نشناخته بمیرم.

بازگشت

شبانه (و شما که به سالیانی چنین دوردست…)

و شما که به سالیانی چنین دوردست به دنیا آمده‌اید
ــ خود اگر هنوز «دنیایی» به جای مانده‌باشد
و «کتابی» که شعرِ مرا در آن بخوانید ــ !
خفّتِ ارواحِ ما را به لعنت و دشنامی افزون مکنید
 

اگر مبداءِ خراب‌آبادی هستیم
                                    که نامش دنیاست!

ما بسی کوشیده‌ایم
                          که چکشِ خود را 
بر ناقوس‌ها و به دیگچه‌ها فرودآریم،
بر خروس‌قندیِ بچه‌ها
و بر جمجمه‌ی پوکِ سیاستمداری 
که لباسِ رسمی بر تن آراسته باشد. ــ

ما بسی کوشیده‌ایم
                          که از دهلیزِ بی‌روزنِ خویش
دریچه‌یی به دنیا بگشاییم. ــ

ما آبستنِ امیدِ فراوان بوده‌ایم،
دریغا که به روزگارِ ما
                          کودکان
مُرده به دنیا می‌آیند!

اگر دیگر پای رفتنِمان نیست،
باری 
      قلعه‌بانان
                  این حجت با ما تمام کرده‌اند
که اگر می‌خواهیم در این سرزمین اقامت گزینیم
می‌باید با ابلیس قراری ببندیم.

آمدن از روی حسابی نبود و
                                   رفتن
                                         از روی اختیاری.

کدبانوی بی‌حوصله
آینه را
        با غفلتی از سرِ دلسردی
                                        بر لبِ رَف نهاد.
ما همه عَذراهای آبستنیم:
بی‌آنکه پستان‌هایمان از بهارِ سنگینِ مردی گُل دهد
زخمِ گُل‌میخ‌ها که به تیشه‌ی سنگین
ریشه‌ی درد را در جانِ عیساهای اندُهگینِمان به فریاد آورده‌است
در خاطره‌های مادرانه‌ی ما به چرک‌اندر نشسته؛

و فریادِ شهیدِشان
به هنگامی که بر صلیبِ نادانیِ خلق
                                             مصلوب می‌شدند؛
« ــ ای پدر، اینان را بیامرز
     چرا که، خود نمی‌دانند
                                 که با خود چه می‌کنند!»

بازگشت

شبانه (عصرِ عظمت‌های غول‌آسای عمارت‌ها…)

عصرِ عظمت‌های غول‌آسای عمارت‌ها
                                              و دروغ.

عصرِ رمه‌های عظیمِ گرسنگی
و وحشتبارترینِ سکوت‌ها
 

هنگامی که گلّه‌های عظیمِ انسانی به دهانِ کوره‌ها می‌رفت
               [و حالا اگر دلت بخواد
                می‌تونی با یه فریاد
                گلوتو پاره کنی:
                دیوارا از بِتُنِ مُسلّحن!].

عصری که شرم و حق
                           حسابش جداست،
و عشق
          سوء تفاهمی‌ست
که با «متأسفم» گفتنی فراموش می‌شود
               [وقتی که با ادب
                                    کلاتو ور می‌داری
                و با اتیکت
                             لبخند می‌زنی،
                و پُشتِ شمشادا
                اشکتو پاک می‌کنی 
                با پوشِتت].

عصری که 
             فرصتی شورانگیز است
تماشای محکومی که بر دار می‌کنند؛
سپیده‌ی ارزانِ ابتذال و سقوط نیست
مبداءِ بسیاری خاطره‌هاست:
               [هیفده روز بعدش بود
                که اول دفعه
                تو رو دیدم، عشقِ من!]

وهنِ عظیم و اوجِ رسوایی نیست
سیاحتی‌ست با تلاش‌ها و دست‌وپاکردن‌ها بر سر جایی بهتر:
               [از رو تاقِ ماشین
                جون کندنِشو بهتر می‌شه دید
                تا از تو غرفه‌های شهرداری]؛
و غیبت‌ها و تخمه شکستن
به انتظارِ پرده که بالا رود
                               همراهِ جنازه‌یی
که تهمتِ زیستن بر خود بسته بود
از آن پیش‌تر که بمیرد.

عصرِ کثیف‌ترینِ دندان‌ها 
در خنده‌یی
و مستأصل‌ترینِ ناله‌ها
در نومیدی.

عصری که دست‌ها 
سرنوشت را نمی‌سازد
و اراده
به جایی‌ت نمی‌رساند.

عصری که ضمانِ کامکاریِ تو 
پولِ چایی‌ست که به جیب می‌زنی
                                            به پشتوانه‌ی قدرتت
از سمسارها
                و رییسه‌گان؛
و یکدستیِ مضامینی از اینگونه است
که شهر را به هیأتِ غزلی می‌آراید
با قافیه‌ها و ردیف
و مصراع‌ها همه همساز
و نمای نردبانیِ ظاهرش ــ که خود، شعارِ تعالی‌ست ــ .
و از میانِ همه سنگلاخ و دشت
                                       راه به دریا می‌بَری
نیروی اوباشان و باجگیران را اگر
                                        بستری شوی
و به زورقِ یقینِ آن کسان بنشینی که هیچگاه
تردید نمی‌کنند،
و آدمی را
            هم بدان چربدستی گردن می‌زنند
که مشّاقِ ژنده‌پوشِ دبستانِ ما
قلم‌های نئین را قَط می‌زد؛
و در دکّه‌ی بی‌ایمانی‌شان
همه چیزی را
                  توان خرید
                               در برابرِ سکه‌یی.

عصرِ پشت و رو، 
که ژنرال‌ها
             دُرُسته می‌میرند
بی‌آنکه 
         حتا کَکی 
                    گزیده باشدِشان؛
و مردانِ متنفر از جنگ
با سینه‌های دریده
و پوستی
            که به کیسه‌های انباشته از سُرب
                                                       می‌مانَد.

عصری که مردانِ دانش
اندوه و پلشتی را 
با موشک‌ها
               به اعماقِ خدای فرستند
و نانِ شبانه‌ی فرزندانِ خود را 
از سربازخانه‌ها
                   گدایی می‌کنند،
و زندان‌ها انباشته از مغزهایی‌ست
که اونیفورم‌ها را وهنی به شمار آورده‌اند،
چرا که رسالتِ انسان
هرگز این نبوده است
هرگز این نبوده است!

عصرِ توهین‌آمیزی که آدمی
مُرده‌یی‌ست
                با اندک فرصتی از برای جان کندن،
و به شایستگی‌های خویش
از همه‌ی افق‌ها
دورتر است.

عصری چنان عظیم، چنان عظیم، که سفر را 
                                                       در سفره‌ی نان نیز 
هم بدان دشواری به پیش می‌باید بُرد
 که در پهنه‌ی نام.

بازگشت

شبانه (دریغا دره‌ی سرسبز و گردوی پیر…)

دریغا دره‌ی سرسبز و گردوی پیر،
و سرودِ سرخوشِ رود
به هنگامی که دِه
                      در دو جانبِ آبِ خنیاگر
                                                  به خوابِ شبانه فرو می‌شد

و خواهشِ گرمِ تن‌ها
گوش‌ها را به صداهای درونِ هر کلبه
                                             نامحرم می‌کرد
و غیرتِ مردی و شرمِ زنانه
گفتگوهای شبانه را 
به نجواهای آرام
                    بدل می‌کرد
و پرندگانِ شب
به انعکاسِ چهچهه‌ی خویش
جواب
       می‌گفتند. ــ

دریغا مهتاب و 
دریغا مه
          که در چشم‌اندازِ ما
کوهسارِ جنگل‌پوشِ سربلند را
در پرده‌ی شکی
                     میانِ بود و نبود
                                        نهان می‌کرد. ــ

دریغا باران
            که به شیطنت گویی
دره را 
       ریز و تُند
در نظرگاهِ ما 
هاشور می‌زد. ــ

دریغا خلوتِ شب‌های به بیداری گذشته،
تا نزولِ سپیده‌دمان را
بر بسترِ دره به تماشا بنشینیم
و مخملِ شالیزار
چون خاطره‌یی فراموش 
                             که اندک‌اندک فرا یاد آید
رنگ‌هایش را به قهر و به آشتی
از شبِ بی‌حوصله
                        بازستاند. ــ

و دریغا بامداد
                که چنین به حسرت
دره‌ی سبز را وانهاد و
                           به شهر بازآمد،
چرا که به عصری چنین بزرگ
                                   سفر را
در سفره‌ی نان نیز، هم بدان دشواری به پیش می‌باید بُرد
که در قلمروِ نام.

بازگشت

و تباهی آغاز یافت…

پس پای‌ها استوارتر بر زمین بداشت * تیره‌ی پُشت راست کرد * گردن به غرور برافراشت * و فریاد برداشت: اینک من! آدمی! پادشاهِ زمین!
و جانداران همه از غریوِ او بهراسیدند * و غروری که خود به غُرّشِ او پنهان بود بر جانداران همه چیره شد * و آدمی جانوران را همه در راه نهاد * و از ایشان برگذشت * و بر ایشان سَر شد از آن پس که دستانِ خود را از اسارتِ خاک بازرهانید.
 

پس پُشته‌ها و خاک به اطاعتِ آدمی گردن نهادند * و کوه به اطاعتِ آدمی گردن نهاد * و دریاها و رود به اطاعتِ آدمی گردن نهادند * همچنان که بیشه‌ها و باد * و آتش، آدمی را بنده شد * و از جانداران هرچه بود آدمی را بنده شدند، در آب و به خاک و بر آسمان؛ هرچه بودند و به هرکجای * و مُلکِ جهان او را شد * و پادشاهیِ آب و خاک، او را مسلم شد * و جهان به زیرِ نگینِ او شد به تمامی * و زمان در پنجه‌ی قدرت او قرار گرفت * و زرِّ آفتاب را سکه به نامِ خویش کرد از آن پس که دستانِ خود را از بندگیِ خاک بازرهانید.

 

پس صورتِ خاک را بگردانید * و رود را و دریا را به مُهرِ خویش داغ برنهاد به غلامی * و به هر جای، با نهادِ خاک پنجه در پنجه کرد به ظفر * و زمین را یکسره بازآفرید به دستان * و خدای را، هم به دستان؛ به خاک و به چوب و به خرسنگ * و به حیرت در آفریده‌ی خویش نظر کرد، چرا که با زیباییِ دست‌کارِ او زیباییِ هیچ آفریده به کس نبود * و او را نماز بُرد، چرا که معجزه‌ی دستانِ او بود از آن پس که از اسارتِ خاکِشان وارهانید.

پس خدای را که آفریده‌ی دستانِ معجزه‌گر او بود با اندیشه‌ی خویش وانهاد * و دستانِ خدای‌آفرینِ خود را که سلاحِ پادشاهیِ او بودند به درگاهِ او گسیل کرد به گداییِ نیاز و برکت.

 

کفرانِ نعمت شد * و دستانِ توهین شده، آدمی را لعنت کردند چرا که مُقامِ ایشان بر سینه نبود به بندگی.

و تباهی آغاز یافت.

بازگشت

۴ دی ۱۳۴۳

شبانه (دوستش می‌دارم…)

دوستش می‌دارم
چرا که می‌شناسمش،
                              به دوستی و یگانگی.

ــ شهر 
   همه بیگانگی و عداوت است. ــ

هنگامی که دستان مهربانش را به دست می‌گیرم
تنهایی غم‌انگیزش را درمی‌یابم.

اندوهش 
           غروبی دلگیر است
                                   در غُربت و تنهایی.
همچنان که شادی‌اش
طلوعِ همه آفتاب‌هاست
و صبحانه
ونانِ گرم،
و پنجره‌ای
             که صبحگاهان
به هوای پاک
گشوده می‌شود،
و طراوتِ شمعدانی‌ها
                             در پاشویه‌ی حوض.

چشمه‌ای
پروانه‌ای و گُلی کوچک
از شادی
           سرشارش می‌کند،
و یأسی معصومانه
                       از اندوهی
                                    گرانبارش:
اینکه بامدادِ او دیری‌ست
تا شعری نسروده است.

چندان که بگویم
                    «امشب شعری خواهم نوشت»
با لبانی متبسم به خوابی آرام فرو می‌رود
چنان چون سنگی
                       که به دریاچه‌ای
و بودا
       که به نیروانا.
و در این هنگام
                   دخترکی خُردسال را مانَد
که عروسکِ محبوبش را
                              تنگ در آغوش گرفته باشد.

اگر بگویم که سعادت
                           حادثه‌ای‌ست

بر اساسِ اشتباهی؛
اندوه
سراپایش را در بر می‌گیرد
چنان چون دریاچه‌ای
                         که سنگی را
و نیروانا
          که بودا را.
چرا که سعادت را
                       جز در قلمروِ عشق بازنشناخته است
عشقی که
              بجز تفاهمی آشکار 
                                       نیست.

بر چهره‌ی زندگانیِ من
که بر آن
          هر شیار
                     از اندوهی جانکاه حکایتی می‌کند
آیدا
    لبخندِ آمرزشی‌ست.

نخست
          دیرزمانی در او نگریستم
چندان که چون نظر از وی بازگرفتم
در پیرامونِ من
                  همه چیزی
                                به هیأتِ او درآمده بود.
آنگاه دانستم که مرا دیگر
                               از او
                                    گریز نیست.

بازگشت

شبانه (قصدم آزارِ شماست!…)

قصدم آزارِ شماست!
اگر اینگونه به رندی
با شما
         سخن از کامیاریِ خویش در میان می‌گذارم،

ــ مستی و راستی ــ
بجز آزارِ شما
                 هوایی
در سر
        ندارم!

اکنون که زیر ستاره‌ی دور
بر بامِ بلند
مرغِ تاریک است
                     که می‌خواند، ــ
اکنون که جدایی گرفته سیم از سنگ و حقیقت از رؤیا،
و پناه از توفان را
بردگانِ فراری
حلقه بر دروازه‌ی سنگینِ زندانِ اربابانِ خویش
                                                        بازکوفته‌اند،
و آفتابگردان‌های دو رنگ
ظلمت‌گردانِ شب شده‌اند،
و مردی و مردمی را
همچون خرما و عدس به ترازو می‌سنجند
با وزنه‌های زر،
و هر رفعت را
                 دستمایه
                            زوالی‌ست،
و شجاعت را قیاس از سیم و زری می‌گیرند
که به انبان کرده باشی؛ ــ

اکنون که مسلک
                      خاطره‌یی بیش نیست
یا کتابی در کتابدان؛
و دوست
           نردبانی‌ست
که نجات از گودال را
                         پا بر گرده‌ی او می‌توان نهاد؛
و کلمه‌ی انسان
                     طلسمِ احضارِ وحشت است و
اندیشه‌ی آن
کابوسی که به رؤیایِ مجانین می‌گذرد؛ ــ

ای شمایان!
حکایتِ شادکامیِ خود را
                               من
رنج‌مایه‌ی جانِ ناباورِتان می‌خواهم!

بازگشت

شبانه

با گیاهِ بیابانم
                 خویشی و پیوندی نیست
خود اگرچه دردِ رُستن و ریشه‌کردن با من است و هراسِ بی‌باروبری.

و در این گُلخنِ مغموم
                           پا در جای
                                       چنانم
که مازوی پیر
بندیِ درّه‌ی تنگ.

 

و ریشه‌های فولادم 
                        در ظلمتِ سنگ
مقصدی بی‌رحمانه را 
جاودانه در سفرند.

مرگِ من سفری نیست، 
                              هجرتی‌ست
از سرزمینی که دوست نمی‌داشتم
به خاطرِ نامردمان‌اش.
خود ایا از چه هنگام اینچنین
آیینِ مردمی
              از دست
                        بنهاده‌اید؟

پرِ پرواز ندارم
                امّا
دلی دارم و حسرتِ دُرناها.

 

و به هنگامی که مرغانِ مهاجر
در دریاچه‌ی ماهتاب
                         پارو می‌کشند،
خوشا رها کردن و رفتن!
خوابی دیگر
              به مُردابی دیگر!
خوشا ماندابی دیگر 
                        به مُردابی دیگر!
خوشا ماندابی دیگر 
                        به ساحلی دیگر
                                            به دریایی دیگر!
خوشا پر کشیدن، خوشا رهایی،
خوشا اگر نه رها زیستن، مردن به رهایی!
آه، این پرنده
در این قفسِ تنگ
نمی‌خواند.

نهادِتان، هم به وسعتِ آسمان است
از آن پیش‌تر که خداوند
ستاره و خورشیدی بیافریند.

 

بردگانِتان را همه بفروخته‌اید
که برده‌داری
               نشانِ زوال و تباهی‌ست؛
و کنون به پیروزی 
                    دست به دست می‌تکانید
که از طایفه‌ی برده داران نه‌یید [آفرینِ‌تان!]

و تجارتِ آدمی را
                    ننگی می‌شمارید.

 

خدای را از چه هنگام اینچنین
آیینِ مردمی
از دست 
           بنهاده‌اید؟

بندم خود اگرچه بر پای نیست
سوزِ سرودِ اسیران با من است،
و امیدی خود به رهایی‌ام ار نیست
دستی هست که اشک از چشمانم می‌سترد،
و نُویدی خود اگر نیست
تسلایی هست.

چرا که مرا 
             میراثِ محنتِ روزگاران
تنها
     تسلای عشقی‌ست
که شاهینِ ترازو را
به جانبِ کفه‌ی فردا
خم می‌کند.

بازگشت

۹ دیِ ۱۳۴۳

غزلی در نتوانستن

از دست‌های گرمِ تو
کودکانِ توأمانِ آغوشِ خویش
سخن‌ها می‌توانم گفت
غمِ نان اگر بگذارد.

نغمه در نغمه درافکنده
ای مسیحِ مادر، ای خورشید!
از مهربانیِ بی‌دریغِ جانت
با چنگِ تمامی‌ناپذیرِ تو سرودها می‌توانم کرد
غمِ نان اگر بگذارد.

رنگ‌ها در رنگ‌ها دویده،
از رنگین‌کمانِ بهاریِ تو
که سراپرده در این باغِ خزان رسیده برافراشته است
نقش‌ها می‌تواند زد
غمِ نان اگر بگذارد.

چشمه‌ساری در دل و
                            آبشاری در کف،
آفتابی در نگاه و
فرشته‌یی در پیراهن،
از انسانی که تویی
قصه‌ها می‌توانم کرد
غمِ نان اگر بگذارد.

بازگشت

۱۳ دیِ ۱۳۴۳

سرودِ آنکس که برفت و آنکس که برجای ماند

بر موج‌کوبِ پست 
که از نمکِ دریا و سیاهیِ شبانگاهی سرشار بود
                                                             بازایستادیم؛

تکیده
زبان در کام کشیده،
از خود رمیدگانی در خود خزیده
به خود تپیده،
خسته
نفس پس نشسته
                       به کردارِ از راه ماندگان.

در ظلمتِ لب‌شورِ ساحل
به هجای مکررِ موج گوش فرا دادیم.
و در این دم
سایه ی توفان
                  اندک اندک
                               آیینه‌ی شب را کدر می‌کرد.
در آوارِ مغرورانه‌ی شب
آوازی برآمد
که نه از مرغ بود و
                       نه از دریا،
و در این هنگام
زورقی شگفت‌انگیز
                        با کناره‌ی بی‌ثباتِ مه‌آلود
                                                       پهلو گرفت
که خود از بستر و تابوت
آمیزه‌یی وهم‌انگیز بود.

همه حاکمیت بود و فرمان بود
که گفتی
پروای بی‌تابیِ سیماب‌آسای موج و خیزابش نیست.
نه زورقی بر گسترده ی دریا
که پنداشتی
               کوهی‌ست
                             استوار
                                      به پهنه‌ی دشتی؛
و در دلِ شبِ قیرین
چندان به صراحت آشکار بود
که فرمانِ ظلمت را
                       پنداشتی
در مقامِ او
             اعتبار نیست؛
و چالاک
          بدانگونه می‌خزید.
که تابوتی‌ست
                  پنداشتیش
                                بر هزاران دست.

پس
پدرم
      زورق‌بان را آواز داد
و او را 
       در صدا
                نه امیدی بود و
                                  نه پُرسشی؛
پنداشتی
           که فریادش
نه خطابی
که پاسخی ست.
و پاسخِ زورق‌بان را شنیدم
بر زمینه‌ی امواجِ همهمه‌گر،
که صریح و بُرنده 
به فرمانی می مانست.

آنگاه پاروی بلند را
                      که به داسی ماننده‌تر بود
                                                     بر کفِ زورق نهاد
و بی‌آنکه به ما در نگرد
با ما چنین گفت:
«- تنها یکی.
    آن که خسته‌تر است.»
و صخره های ساحل
                        گِردبرگِردِ ما 
سکوت بود و پذیرش بود.

و بر تاسِ باژگونه 
از آن پیش‌تر 
               که سایه‌ی توفان
                                    صیقلِ نیل‌گونه را کدر کند،
آرامشِ هُشیارگونه چنان بود
                                  که گفتی
                                             خود از ازل
وسوسه‌ی نسیمی هرگز
                               در فواصلِ این آفاق 
به پرسه‌گردی 
                  برنخاسته است.

پس پدرم
به جانبِ زورق‌بان
                     فریاد کرد:

«- اینک
    دو تن‌ایم
                ما
    هر دو سخت  
                   کوفته
    چرا که سراسرِ این ناهمواره را
                                          به پای 
                                                  در نوشته‌ایم
    خود در شبی اینگونه 
    بیگانه با سحر
    [که در این ساحلِ پرت
    همه چیزی
                  به آفتابِ بلند
    عصیان کرده است.]

    باری –
    و از پایانِ این سفر
    ما را
         هم از نخست
                         خبر بود.
    و این باخبری را 
                      معنا
                           پذیرفتن است،
    که دانسته‌ایم و
    گردن نهاده‌ایم.
    و به سربلندی اگر چند
    در نبردی اینگونه موهن و نابه‌شایست
    به استقامت
                   پای فشرده‌ایم
    [چونان بارویِ بلندِ دژی در محاصره
    که به پایداری 
    پای
        می‌فشارد]،
    دیگر اکنون 
    ما را 
    تابِ تحملِ خویشتن نیست.
    قلمروِ سرفرازیِ ما
    هم در این ساحلِ ویران بود، 
    دریغا
         که توان و زمانِ ما
    در چنین جنگی چنین ذلت‌خیز
                                         به سر آمد.
    و کنون 
    از آن که چون روسبیانِ وازده
                                       با تنِ خویش
                                                      هم بستر شویم
    نفرت می‌کنیم و
    دل‌آزردگی می‌کشیم.
    در این ویرانه‌ی ظلمت
                               دیگر  
    تابِ بازماندنِ‌مان نیست.»

زورق بان دیگر باره گفت:
«- تنها یکی.
    آن که خسته‌تر است.
    دستور
    چنین است.»

و پلاسِ ژنده‌یی را که بر شانه‌های استخوانی‌اش افتاده بود بر سر کشید،
گفتی از مِهی که بر پهنه‌ی دریای گندیده‌ی بی‌تاب آماس می‌کرد
آزار 
می‌برد.

و در این هنگام نگاهِ من از تار و پودِ ظلمت گذشت
و در رخساره‌ی او نشست
و دیدم که چشم‌خانه‌هایش از چشم و از نگاه تهی بود
و قطره‌های خون
                    از حفره‌های تاریکِ چشمش
بر گونه‌های استخوانیِ وی فرو می‌چکید.
و غُرابی را که بر شانه‌ی زورق‌بان نشسته بود
چنگ و منقار
خونین بود.

و گِرد بر گِردِ ما
در موج‌کوبِ پستِ ساحلی 
هر خرسنگ
               سکوتِ پذیرشی بود.

پدرم دیگر بار
به سخن درآمد و 
                     این‌بار
دیگر چنان که گفتی او خود مخاطبِ خویش است -:

«- کاهش
    کاهیدن
    کاستن
    از درون کاستن…»

شگفت آمدم که سپاهی مَردی  دست به شمشیر
عیارِ الفاظ را 
               چگونه 
در سنجشِ قیمتِ مفهومِ هریک
به محک می‌تواند زد!

و او
   هم از آنگونه 
                  با خود بود:

«- کاستن
    از درون کاستن
    کاسه
    کاسه‌یی در خود کردن
    چاهی در خود زدن
    چاه
    و به خویش اندر شدن
    به جُستجوی خویش…

    آری 
        هم از اینجاست
                            فاجعه
                                   کاغاز می‌شود:
    به خویش اندر شدن
    و سرگردانی
                   در قلمروِ ظلمت.

    و نیک‌بختی –
    دردا
    دردا
    دردا
       که آن نیز
   خود
        سرگردانیِ دیگری‌ست
    در قلمروی دیگر:
    میانِ دو قطبِ حُمق
                            و وقاحت.»

پس  دشنامی تلخ به زبان آورد و فریاد کرد:

«- گرچه در این دام‌چاله‌ی تقدیر امیدِ سپیده‌دمی نیست، از برای آنکس که فاتحِ جنگی ارزان و وهن‌آمیز است
    سپیده‌دمان
    خطری‌ست
    بس عظیم:
    شناخته شدن
    و بر سرِ دست‌ها و زبان‌ها گشتن،
    و  غریوِ خلق 
    که «- آنک فاتح
            آنک سردارِ فاتح!»
    که اگرم شرمساری‌اش از خلق نباشد
    باری با شرمساری از خود چه تواند کرد!

    لاجرم از آن پیش‌تر که شب به سپیدی گراید
    می‌باید
    تا ازین لُجّه‌ی خوف و پریشانی 
                                         بگذرم.»

آنگاه به زورق در آمد
که آمیزه‌یی وهم‌انگیز
                          از بستر و تابوت
                                             بود و
پروای بی‌تابیِ سیماب‌آسای موج و خیزابش نه.
پس پهنه‌ی پارو
بر تهی‌گاهِ آب
                 تکیه کرد
و زورق
        به چالاکی
بر دریای تیره سُرید،
چالاک و سبک‌خیز
                       از آنگونه 
که تابوتی ست
                   پنداشتیش
                                بر هزاران دست…

من 
تنها و حیرت‌زده ماندم
بر موج‌کوبِ پست
                     که گِردبرگِردِ آن
هر خرسنگ
              سکوتی بود و پذیرشی بود.
و در ظلمتِ دَم‌افزونِ ساحلِ مِه‌گیر
که از هجاهای مکررِ امواج انباشته بود
چشم بر زورقِ رُعب‌انگیز
                              دوختم
که امیدی از دست جَسته را می‌مانست
و به استواری
                کوهی را ماننده بود
                                        بر پهنه‌ی دشتی
و پروای بی‌تابیِ سیماب‌گونه‌ی موج و خیزابش نبود.

پدرم 
با من
      سخنی نگفت
حتا
    دستی به وداع
                      بر نیاورد
و حتا
به وداع
نگاهی
به جانبِ من
               نکرد.

کوهی بود گویی
یا صخره‌ای پایاب
                     بر ساحلی بلند،
و از ما دو کس
آن‌یک که بر آبِ بی‌تابِ دریا می‌گذشت
نه او
     که من بودم.

و در این هنگام زورقی لنگر گسیخته را می‌مانستم
که بر سرگردانیِ جاودانه‌ی خویش
                                          آگاه است،
نیز بدین حقیقتِ خوف‌انگیز
که آگاهی 
در لغت
         به معنیِ گردن نهادن است و
                                             پذیرفتن.

در آوارِ مغرورانه‌ی شب، آوازی برآمد
که نه از مرغی بود و نه از دریا.
و بارِ خستگیِ تبارِ خود را همه 
                                     من
بر شانه‌های فرو افتاده‌ی خویش 
احساس کردم.

بازگشت

دیِ ۱۳۴۳

از قفس

در مرزِ نگاهِ من
                       از هر سو
دیوارها 
              بلند

دیوارها
             چون نومیدی
                                   بلندست.

آیا درونِ هر دیوار
                          سعادتی هست
و سعادتمندی 
و حسادتی؟ –
که چشم‌اندازها
                         از این‌گونه 
                                           مشبّک است،
و دیوارها و نگاه
در دوردست‌های نومیدی
                                      دیدار می‌کنند،
و آسمان
           زندانی‌ست
                               از بلور؟

بازگشت

۱۵ تیرِ ۱۳۴۴

شکاف

جادوی تراشی چرب دستانه
خاطره‌ی پا در گریزِ شبِ عشقی کامیاب را
                                                     که کجا بود و چه وقت

به بودن و ماندن
                   اصرار می‌کند
بر آبگینه‌ی این جامِ فاخر
                               که در آن
ماهیِ سُرخ
               به فراغت
گام‌های فرصتِ کوتاهش را
چنان چون جرعه‌ی زهری کُشتیار
نشخوار 
          می‌کند.

از پنجره 
          من
              در بهار می‌نگرم
که عروسِ سبز را
از طلسمِ خوابِ چوبینش
بیدار می‌کند.

و دست‌کوک‌هایی چنین عجول
که این جمعِ پریشان را 
                            به خیره
پیوندی نابه‌سامان
                      در کار می‌کند:

من و جامِ  خاطره را، و بهار را
و ماهیِ سُرخ را
                   که چونان «نقطه‌ی پایانی» رنگین و مُذهّب 
فرجامِ بی‌حاصلِ تبارِ تزیینیِ خود را 
اصرار می‌کند.

بازگشت

۳۱ فروردینِ ۱۳۴۴

لوح

چون ابرِ تیره گذشت
در سایه‌ی کبودِ ماه
میدان را دیدم و کوچه‌ها را،
که هشت‌پایی را ماننده بود از هر جانبی پایی به خستگی رها کرده 
به گودابی تیره.

و بر سنگفرشِ سرد
خلق ایستاده بود 
                      به انبوهی.
و با ایشان
             انتظارِ دیرپای
به یأس و به خستگی می‌گرایید.
و هربار
بی‌قراریِ انتظار
                   که بر جمعِ ایشان می‌جنبید
                                                      چنان بود
که پوستِ حیوان را لرزشی افتاده است
از سردیِ گذرای آب
یا خود از خارشی.

من از پلکانِ تاریک
                      به زیر آمدم
با لوحِ غبار آلوده
                    بر کف.
و بر پاگَردِ کوچک 
                     ایستادم
                               که به نیم نیزه به میدان سَر بود.
و خلق را دیدم
                  به انبوهی 
که حجره‌ها را همه
                       گِردبرگِردِ میدان
                                          انباشته بودند
هم از آنگونه که صحن را؛
و دنباله‌ی ایشان
                     در قالبِ هر معبر که به میدان می‌پیوست
تا مرزِ سایه‌ها و سیاهی
ممتد می‌شد
و چنان مُرکّبِ آب دیده
در ظلمت
           نَشت می‌کرد
و با ایشان
             انتظار بود و سکوت 
                                    بود.

پس لوحِ گِلین را بلند 
                         بر سرِ دست
                                         گرفتم
و به جانبِ ایشان فریاد برداشتم:
«- همه هرچه هست
                           این است و
                                         در آن فراز
    به جز این هیچ
                      نیست.
   
    لوحی‌ست کهنه
                        بِسوده
                                که اینک!
                                           بنگرید!
    که اگر چند آلوده‌ی چرک و خونِ بسی جراحات است
    از رحم و دوستی سخن می‌گوید و
                                                پاکی.»

خلق را گوش و دل اما 
                           با من نبود
و چنان بود که گفتی 
از چشم براهی
                    با ایشان
                               سودی هست و
                                                   لذتی.

در خروش آمدم که
                      «- ریگی اگر خود به پوزار ندارید
                          انتظاری بیهوده می‌برید
                          پیغامِ آخرین
                                         همه این است!»

فریاد برداشتم:
«- شد آن زمانه که بر مسیحِ مصلوبِ خویش به مویه می‌نشستید
    که اکنون
               هر زن 
                      مریمی‌ست
    و هر مریم را
                    عیسایی بر صلیب است،
                                                   بی تاجِ خار و صلیب و جُل جُتا
    بی پیلات و قاضیان و دیوانِ عدالت.-
    عیسایانی همه هم‌سرنوشت
    عیسایانی یکدست
    با جامه‌ها همه یکدست
    و با پاپوش‌ها و پاپیچ‌هایی یکدست – هم بدان قرار – 
    و نان و شوربایی به تساوی
    [که برابری، میراثِ گرانبهایِ تبارِ انسان است، آری!]     و اگر تاجِ خاری نیست
                               خُودی هست که بر سر نهید
    و اگر صلیبی نیست که بر دوش کشید
                                                    تفنگی هست،
    [اسبابِ بزرگی
     همه آماده!]     و هر شام
    چه بسا که «شامِ آخر» است
    و هر نگاه
    ای بسا که نگاهِ یهودایی.

    اما به جُستجوی باغ
                              پای 
                                   مفرسای
    که با درخت 
                   بر صلیب 
                              دیدار خواهی کرد،
    هنگامی که رؤیای انسانیت و رحم
    در نظرگاهت
                   چونان مِهی
                                  نرم و سبک خیز
                                                      بپراکند
    و صراحتِ سوزانِ حقیقت
    چون خنجرکانِ آفتابِ کویر
    به چشمانت اندر خَلَد
    و دریابی که چه شوربختی! چه شوربختی!
    که کمتر مایه‌یی‌ت کفایت بود
    تا بیشترین بخت‌یاری را احساس کنی:
    سلامی به صفا
    و دستی به گرمی
    و لبخندی به صداقت.
    و خود این اندک مایه تو را فراهم نیامد!
    نه 
    به جُستجوی باغ
                         پای 
                              مفرسای
    که مجالِ دعایی و نفرینی نیست
    نه بخششی و
                       نه کینه‌یی.
    ودریغا که راهِ صلیب
                            دیگر
    نه راهِ عروج به آسمان
    که راهی به جانبِ دوزخ است و
                                            سرگردانیِ جاودانه‌ی روح.»

من در تبِ سنگینِ خویش فریاد می‌کشیدم و
                                                        خلق را
گوش و دل امّا به من نبود.
خَبَرم بود که اینان
                      نه لوحِ گلین
                                    که کتابی را انتظار می‌کشند
و شمشیری را
و گزمگانی را که بر ایشان بتازند
                                       با تازیانه و گاو سر،
و به زانوشان در افکنند
در مَقدمِ آن کو
                 از پلکانِ تاریک به زیر آید
                                              با شمشیر و کتاب.

پس من بسیار گریستم
– و هر قطره‌ی اشکِ من حقیقتی بود
هرچند که حقیقت
                       خود 
                            کلمه‌یی بیش نیست. –
گویی من 
           با گریستنی از اینگونه 
حقیقتی مأیوس را 
                       تکرار می‌کردم.
آه 
این جماعت 
حقیقتِ خوف‌انگیز را 
                         تنها
                              در افسانه‌ها می‌جویند
و خود از این روست که شمشیر را 
                                           سلاحِ عدلِ جاودانه می‌شمرند،
چرا که به روزگارِ ما
شمشیر
سلاحِ افسانه هاست.

نیز از این روی 
تنها
    شهادتِ آن کس را پذیره می شوند به راهِ حقیقت،
که در برابرِ «شمشیر»
از سینه‌ی خود 
                 سپری کرده باشد.

گویی شکنجه را و رنجِ شهادت را 
– که چیزی سخت دیرینه سال است –
با ابزارِ نو نمی پسندند؛
ورنه
آن همه جان ها که به آتشِ باروت سوخت؟! – 
ورنه 
آن همه جان ها، که از ایشان
تنها
سایه‌ی مبهمی به جای ماند
                                    از رقمی
در مجموعه‌ی خوف انگیزِ میلیون ها و میلیون ها؟! –
آه 
  این جماعت
حقیقت را 
            تنها در افسانه ها می جویند
با آن که حقیقت را 
افسانه‌یی بیش نمی دانند

وآتشِ من در ایشان نگرفت
چرا که درباره‌ی آسمان
                             سخنِ آخرین را گفته بودم
بی آن که خود از آسمان
نامی
     به زبان آورده باشم.

بازگشت

۱۶ بهمنِ ۱۳۴۳

از مرگ من سخن گفتم

چندان که هیاهوی سبزِ بهاری دیگر 
از فراسوی هفته‌ها به گوش آمد،
با برفِ کهنه 
               که می‌رفت
از مرگ
         من
             سخن گفتم.

و چندان که قافله دررسید و بار افکند
و به هر کجا
               بر دشت
از گیلاس بُنان
                 آتشی عطر افشان برافروخت،
با آتشدانِ باغ
از مرگ
         من
             سخن گفتم.

غبار آلود و خسته
از راهِ درازِ خویش 
                     تابستانِ پیر
                                    چون فراز آمد
در سایه‌گاهِ دیوار
به سنگینی 
               یله داد
و کودکان
           شادی کنان
                          گِرد بر گِردش ایستادند
تا به رسمِ دیرین
خورجینِ کهنه را
                    گره بگشاید
و جیب و دامنِ ایشان را همه
از گوجه‌ی سبز و
                     سیبِ سُرخ و
                                      گردوی تازه بیاکَنَد.

پس 
من مرگِ خویش را رازی کردم و
او را 
     محرمِ رازی؛
و با او
از مرگ 
         من
             سخن گفتم.

و با پیچک
که بهارخوابِ هر خانه را 
                              استادانه 
                                        تجیری کرده بود،
و با عطش 
که چهره‌ی هر آبشارِ کوچک
                                  از آن
                                        آرایه‌ای دیگرگونه داشت
از مرگ
         من
              سخن گفتم.

به هنگامِ خزان
                   از آن
با چاه
        سخن گفتم،
و با ماهیانِ خُردِ کاریز
که گفت و شنودِ جاودانه‌شان را
                                        آوازی نیست،

و با زنبورِ زرّینی 
که جنگل را به تاراج می بُرد
و عسل فروشِ پیر را
                         می‌پنداشت
که بازگشتِ او را
                     انتظاری می‌کشد.
و از آن با برگِ آخرین سخن گفتم
که پنجه‌ی خشکش
                        نومیدانه
                                  دستاویزی می‌جُست
در فضایی
که بی‌رحمانه
تهی بود.

و چندان که خِش خِشِ سپیدِ زمستانی دیگر 
از فراسوی هفته‌های نزدیک
                                  به گوش آمد
و سَمور و قُمری
آسیمه سر
              از  لانه و آشیانه‌ی خویش 
                                              سر کشیدند،
با آخرین پروانه‌ی باغ
از مرگ
         من
             سخن گفتم.

من مرگِ خویشتن را
با فصل‌ها در میان نهادم و
                                با فصلی که می‌گذشت؛
من مرگِ خویشتن را
با برف‌ها در میان نهادم و
                              با برفی که می‌نشست؛
با پرنده ها و
با هر پرنده که در برف
در جُستجوی چینه‌ای بود.
با کاریز و
با ماهیانِ خاموشی.

من مرگِ خویشتن را با دیواری در میان نهادم
که صدای مرا
                 به جانبِ من
                                 باز پس نمی‌فرستاد.
چرا که می‌بایست
تا مرگِ خویشتن را
                        من
نیز 
    از خود
            نهان کنم.

بازگشت

۲ بهمنِ ۱۳۴۳

در جدالِ آیینه و تصویر

۱

دیری با من سخن به درشتی گفته‌اید
خود آیا تابِ‌تان هست که پاسخی در خور بشنوید؟

رنج از پیچیدگی می‌بَرید؛
از ابهام و 
            هر آنچه شعر را
                                در نظرگاهِ شما
به زعمِ شما
                به معمایی مبدل می‌کند.
اما راستی را
از آن پیش‌تر
رنجِ شما از ناتوانیِ خویش است
                                        در قلمروِ «دریافتن»؛
که این‌جای اگر از «عشق» سخنی می‌رود
عشقی نه از آنگونه است
                               کهِ‌تان به کار آید،
و گر فریاد و فغانی هست
همه فریاد و فغان از نیرنگ است و فاجعه.

خود آیا در پی دریافتِ چیستید
شما که خود 
                نیرنگید و فاجعه
و لاجرم از خود
                  به ستوه
                             نه؟

دیری با من سخن به درشتی گفته‌اید
خود آیا تابِ‌تان هست
که پاسخی به درستی بشنوید
                                       به درشتی بشنوید؟

۲

زمین به هیأتِ دستانِ انسان درآمد
هنگامی که هر برهوت
                             بُستانی شد و باغی.
و هرزابه‌ها
             هریک
                    راهیِ برکه‌یی شد
چرا که آدمی
طرحِ انگشتانش را
با طبیعت در میان نهاده بود.

از کدامین فرقه‌اید؟
                        بگویید،
شما که فریاد بر می‌دارید! –
به جز آن که سرکوفتگانِ بسته دست را، به وقاحت
در سایه‌ی ظفرمندان
                          رجزی بخوانید،
یا که در معرکه‌ی جدال
از بامِ بلندِ خانه‌ی خویش
                              سنگ‌پاره‌ای بپرانید
تا بر سرِ کدامین کس فرود آید.
که اگرچه میدان‌دارِ هر میدان‌اید،
نه کسی را به صداقت یارید
نه کسی را به صراحت دشمن می‌دارید.

از کدامین فرقه‌اید؟
                       بگویید،
شما که پرستارِ انسان باز می‌نمایید! –
کدامین داغ
              بر چهره‌ی خاک
                                 از دست‌کارِ شماست؟
یا کدامین حجره‌ی این مدرسه؟

۳

خو کرده‌اید و دیگر
                      راهی به جز اینِ‌تان نیست
که از بد و خوب 
                   همچنان
هر چیز را آیینه‌ای کنید،
تا با ملاکِ زیباییِ صورت و معناتان
گِرد بر گِردِ خویش
هر آنچه را که نه از شماست
به حسابِ زشتی‌ها
خطی به جمعیتِ خاطر بتوانید کشید و به اطمینان،
چرا که خو کرده‌اید و دیگر
                                به جز اینِ‌تان راهی نیست
که وجودِ خویشتن را نقطه‌ی آغازِ راه‌ها و زمان‌ها بشمارید.
کرده‌ها را
با کرده‌های خویش بسنجید و گفته‌ها را
با گفته‌های خویش…
لاجرم به خود می‌پردازید
آنگاه که من به خود پردازم؛
و حماسه‌ای از شجاعتِ خویش آغاز می‌کنید
آنگاه که من
               دست‌اندر کار شود حتا
که نقطه‌ی پایان را 
بر این تکرارِ ابلهانه‌ی بامداد و شام بگذارم
و دیگر
رای تقدیر را
به انتظار نمانم.

دردی‌ست،
با این همه دردی‌ست
                           دردی‌ست
تصورِ نقابِ اندوهی که به رخساره می‌گذارید
هنگامی که به بدرقه‌ی لاشه‌ی ناتوانی می‌آیید
که روزی‌هایش را همه
با زباله و ژنده جُلپاره 
                         به زباله دانی بوناک زیست
چونان الماس‌دانه‌یی
که یکی غارتی به نهان برده باشد.

۴

آنجا که عشق
غزل نیست
              که حماسه‌ایست،
هر چیز را 
            صورتِ حال
                          باژگونه خواهد بود:

زندان
       باغِ آزاده مردم است
و شکنجه و تازیانه و زنجیر
نه وهنی به ساحتِ آدمی 
                               که معیارِ ارزش‌های اوست.

کشتار
        تقدس و زهد است و
                                   مرگ
                                         زندگی‌ست.

و آن که چوبه‌ی دار را بیالاید
با مرگی شایسته‌ی پاکان
به جاودانگان
                پیوسته است.

آن جا که عشق
                    غزل نه
                             حماسه است
هر چیز را 
            صورتِ حال
باژگونه خواهد بود:

رسوایی
          شهامت است و
سکوت و تحمل
                   ناتوانی.

از شهری سخن می گوییم که در آن، شهرخدایید!

 

دیری با من سخن به درشتی گفتید، 
خود آیا به دو حرف تابِ‌تان هست؟
تابِ‌تان هست؟

بازگشت

۳۰ بهمنِ ۱۳۴۳


شبانه (رود قصیده‌ی بامدادی را…)

رود قصیده‌ی بامدادی را 
                              در دلتای شب
                                                 مکرر می‌کند

و روز
از آخرین نفسِ شبِ پُر انتظار
                                    آغاز می‌شود.

و اکنون سپیده‌دمی که شعله‌ی چراغِ مرا
در تاقچه بی‌رنگ می‌کند
تا مرغکانِ بومیِ رنگ را
در بوته‌های قالی از سکوتِ خواب برانگیزد،
پنداری آفتابی‌ست
که به آشتی
                در خونِ  من طالع می‌شود.

اینک محرابِ مذهبِ جاودانی که در آن 
عابد و معبود و عبادت و معبد
                                     جلوه‌یی یکسان دارند:
بنده پرستشِ خدای می‌کند
هم از آنگونه
               که خدای بنده را

همه‌ی برگ و بهار 
در سرانگشتانِ توست.
هوای گسترده
                 در نقره‌ی انگشتانت می‌سوزد
و زلالیِ چشمه‌ساران
از باران و خورشیدِ تو سیراب می‌شود.□

زیباترین حرفت را بگو
شکنجه‌ی پنهانِ سکوتت را آشکاره کن (۱)
و هراس مدار از آن که بگویند
ترانه‌یی بیهوده می‌خوانید. ــ
چرا که ترانه‌ی ما
ترانه‌ی بیهودگی نیست
چرا که عشق
                 حرفی بیهوده نیست.
حتا بگذار آفتاب نیز بر نیاید
به خاطرِ فردای ما اگر
                           بر ماش منتی ست؛
چرا که عشق
                  خود فرداست
                  خود همیشه است.

بیشترین عشقِ جهان را به سوی تو می‌آورم
از معبرِ فریاد‌ها و حماسه‌ها.
چرا که هیچ چیز در کنارِ من
                                  از تو عظیم‌تر نبوده است
که قلبت
چون پروانه‌یی
ظریف و کوچک و عاشق است.

ای معشوقی که سرشار از زنانگی هستی
و به جنسیتِ خویش غَرّه‌ای
                                   به خاطرِ عشقت! ــ
ای صبور! ای پرستار!
                          ای مؤمن!
پیروزیِ تو میوه‌ی حقیقتِ توست.
رگبارها و برف را
توفان و آفتابِ آتش‌بیز را
                              به تحمل و صبر
                                                  شکستی.
باش تا میوه‌ی غرورت برسد.

ای زنی که صبحانه‌ی خورشید در پیراهنِ توست،
پیروزیِ عشق نصیبِ تو باد!

از برای تو مفهومی نیست
                                 نه لحظه‌یی:
پروانه‌یی ست که بال می‌زند
با رودخانه‌یی که در گذر است. –

هیچ چیز تکرار نمی‌شود
و عمر به پایان می‌رسد:
پروانه
بر شکوفه‌یی نشست
و رود
به دریا پیوست.

(۱) برگردانِ سطری ست از یک شاعرِ فرانسوی که شاید نا خودآگاه در این شعر به کار رفته است.

بازگشت